TURISTIČKI ARANŽMAN: Nova godina u Moskvi

  • 00 DAN
  • 00 SAT
  • 00 MIN
  • 00 SEK
+

Krstarenje Volgom (VII deo) – Makarijevski manastir

Makarijevski manastir

Ovo je selo Makarijev na čijem bregu upravo posmatramo veličanstveni Makarijevski manastir. Taj spomenik ruske religijske duhovnosti od velikog je istorijskog i kulturnog značaja. Trudom prepodobnog monaha Makarija i bogonadahnutog naroda Nižnjeg Novgoroda, osnovan je manastir 1435.godine. Kako, nažalost, u ljudskoj prirodi pored dobra prebiva i zlo, četiri godine kasnije Tatari su ga poharali i razrušili. Prominulo je gotovo dva veka da bi iz ruševina iznikla bogomolja današnjeg izgleda. Ovaj radostan čin zbio se 1620. godine. Svetinja, o kojoj je reč, čuvala je netruležne mošti svoga osnivača Svetog Makarija sve do 1817.godine kada su prenete u Nižnji. Nakon pet vekova deo moštiju – svetiteljeva glava, ponovo je vraćena u manastir.

Makarijevski manastir je veoma poštovana svetinja među pravoslavnim hrišćanima. Ne samo iz obližnjih nego i iz udaljenijih krajeva ovog dela Ruske Federacije, hodočasnici dolaze u manastir da bi se duhovno podvizavali, individuirali ili obožili. To potvrđuje i ovaj svet koji se okupio na pristaništu Makariev.

Ono što najpre svakom hrišćaninu pravoslavne vere zapadne za oko jeste razlika između kupola na ruskim i našim hramovima. U srpskoj pravoslavnoj tradiciji kupole su građene u vizantijskom stilu i simbolizuju nebeski svod koji pokriva zemaljsku kuglu. U ruskom, pak, sakralnom graditeljstvu, kupola je stilizovana u obliku lukovice, koja u sebi ovaploćuje ideju dubokog molitvenog stremljenja ka nebu. Ovdašnji hramovi sa kupolnim završecima u obliku ognjenih jezika, krstom ovenčanih, čine veliku sveću koja predstavlja Hristovu svetlost svetu. U manastiru važe jasna pravila po kojima svi posetioci moraju biti pristojno odeveni, a to znači da žene budu u dugim suknjama sa maramama na glavi. Što se pak muškaraca tiče oni ne mogu ući u kratkim pantalonama.

U hrišćanskoj porodici veroispovesti postoji 90 različitih krstova od kojih su svakako najpoznatiji: ruski, vizantijski, jermenski, koptski (egipatski) i drugi. Ruski krst je, po mišljenju liturgičara, najverodostojniji krstu na kome je Isus Hristos na Golgoti bio razapet. Zdanjem dominira velika crkva sagrađena 1658.godine, a posvećena Svetoj Trojici. U sastavu Trojickog Sabora, nalazi se i Uspenjska crkva iz 1651.godine, kao i crkva posvećena Svetom Makariju iz 1808.godine izrađena u duhu klasicizma.

Nadomak glavnog ulaza koji se zove Svete Kapije, kao i delom nad njim, sagrađena je crkva Svetog Arhangela Mihajla, čiji je prvobitni izgled uključivao samo gornji deo koji je 1670.godine zamenjen komplikovanijom konstrukcijom od pet vrhova (kula).

Razgledamo freske i ikone najstarije crkve u manastiru. Ruska ikonopisačka umetnost značajnije je došla do izražaja u vreme Svetog Sergeja Radonješkog koji je u svoju monašku zajednicu okupio veliki broj duhovnika i podvižnika sklonih slikanju. To je bio period velikih kreativnih ostvarenja koji je u mnogome podsećao na sjajno doba nemanjićke, svetosavske Srbije. Interesantno je napomenuti da su prvi ikonopisci u 14. i 15. veku u Rusiju dospeli iz Grčke . Međutim, upravo u tom vremenskom razdoblju, sa Andrejom Rubljovim počinje procvat ruskog ikonopisa i freskopisa. Sveti Andrej Rubljov, za sveca je kanonizovan krajem prošlog veka, a u svetu je poznat po čuvenoj ikoni Svete Trojice koja se danas čuva u Tetrakovskoj galeriji u Moskvi.

U drevnoj crkvi nije bilo ikonostasa. Tek kasnije je uvedena oltarska pregrada koja je kako se veruje razdvajala dva sveta, duhovni i materijalni. Po mišljenju teološkog mislioca Pavla Florenskog, ikonostas predstavlja granicu između vidljivog i nevidljivog sveta i istovremeno označava pojavu nebeskih svedoka koji obaveštavaju o carstvu božijem, koje se nalazi, laički rečeno, s one strane pojavnog sveta.

U hramu Svete Trojice nalazi se veliki ikonostas sa ikonama nesumnjive umetničke vrednosti. Iznad carskih dveri naslikana je ikona Svete Trojice. Ispod nje sledi ikona Širšaja Nebes, koja se obično slika u oltaru, jer raširenih ruku prima u svoj duhovni zagrljaj sve bogonadahnute vernike. Na carskim dverima naslikane su blagovesti, gde Arhangel Gavrilo saopštava Devici Mariji radosnu vest da je bezgrešno Duhom Svetim začela sina, Hrista Spasitelja. Sa leve strane nalazi se ikona Isusa Hrista, sa desne ikona Majke Božije, a do nje ikona Arhangela Mihajla, vrhovnog anđela, koji se još zove i sila božija.

Ispred carskih dveri izložena je prestona ikona Svete Trojice. S jedne i druge strane prestone ikone nalaze se ikone posvećene Svetom Makariju koji ovaj hram prinosi Svetoj Trojici, kao i ikona Uspenja Božijeg.

Primećujemo još jednu neobičnost, lik Isusa Pantokratora, freskopisan je u centralnoj kupoli, a ikonopisan je i na ikonostasu.

Na sedmom Vaseljenskim Saboru u Carigradu, odlučeno je da se Sveta Trojica ne izobražava sa Bogom – Ocem, kao starcem,u zajednici sa Sinom i Svetim Duhom, kakva je bila praksa u katoličkim crkvama, nego u vidu tri anđela, što predstavlja pravi odraz pravoslavnog ikonopisanja. U Starom Zavetu nije bilo ikonografije, do Hristovog ovaploćenja u lik čoveka, čime je Bog postao predmet ikonopisanja. Zato teoretičar ikonopisa Leonid Uspenski, svodi spasenje čoveka na dve ikone: nerukotvoreni lik, obraz Hrirstov, te na ikonu Majke Božije, koju je naslikao Sveti Apostol Luka (jedna od njih čuva se u Pećkoj Patrijašiji). Zašto zapitaćete se: jednostvano zato što je po njemu Hristos postao novi Adam a Majka Božija nova Eva. Otuda je Rubljovljeva Sveta Trojica značajna jer prikazuje javljanje trojedinog Boga Avramu i Sari, ispod hrasta, u vidu tri anđela, a u tom duhu oslikana je i ovdašnja istoimena prestona ikona. Zato Uspenjski za ovakvo slikanje ikone kaže da nigde nije bolje i potpunije izraženo znanje crkve o jedinstvu koje prevazilazi svaki razum, nego u ikoni nad ikonama, u rubljovskoj trojici, čija se čudesnost ogleda u najboljem smislu otkrivenja tj. javljanja Svete Trojice u svetu.

Posetili smo i hram posvećen Svetom Makariju. No pre toga da kažemo da po hristološkom učenju svaki hram označava Hrista Bogočoveka. Oltar ima značenje Hristovog nevidljivog božanstva tj. božanske prirode, a sam hram vidljivog čovečanskog. Ovo je viđenje Svetog Simeona Solunskog, velikog liturgičara. Ako bismo antropološki tumačili funkciju hrama, on bi označavao telo a oltar ljudsku dušu.

Makarijevska crkva je renovirana i njena unutrašnjost sva blista u pozlati. Vernici koriste priliku da upale sveće za zdravlje živih i pokoj duša umrlih. Među ovim vrednim i lepim ikonama zapažamo i pozlaćenog goluba. U čemu se ogleda i njegova simbolika? Kada se Hristos krstio na Jordanu, Sveti Duh se pojavio u vidu goluba i tako posvedočio njegovo božanstvo. Otuda je praksa da se Sveti Duh prikazuje u vidu goluba koji lebdi. Podsetimo u vizantijskoj umetnosti Bog Otac se uvek prikazivao kao ruka koja blagosilja iz trougla ili kao starac koji opisan u Starom Zavetu u knjizi Proroka Danila. To je starac koji sedu u odelu, belom kao sneg na predstolu sa plamenim ognjevima. U hramu se nalazi prestona ikona posvećena Svetom Makariju. Od fresaka svojom lepotom ističu se freske: Tajne večere, Svetog Makarija, kao i četiri jevanđelista Mateje, Marka, Luke i Jovana, što zapisaše reč božiju. Iz kupole, koja nije oslikana Pantokratorom, spušta se polielej – mnogosvećnjak.

Ispred ikonostasa nalazi se velika pozlaćena ograda koja sprečava neupućene posetioce da uđu u oltar. Prema crkvenom učenju, svaki hram kao i čovek, pojedinac, imaju svog anđela čuvara. Možda su neki od ovih posetilaca upravo prouznosili molitve svom anđelu čuvaru.

Zidine koje okružuju manastirsko zdanje, podignute su u vidu kvadrata čija dužina stranice iznosi 200 metara. Plodno zemljište na ovom nemalom prostoru, oko pomenutih hramova veoma je zahvalno za povrtarstvo, koje čini značajan deo manastirske ekonomije. U porti nalaze se sarkofazi i grobovi monaha usnulih u gospodu, u nadi za život večni. Nedaleko je i veliki konak u kome živi 22 monahinje manastira, koje pored ostalog gaje i povrće za svoju ishranu. Život monahinja u manastiru ispunjen je molitvama, prijemom turista koji ovamo navraćaju iz svih krajeva Rusije i sveta, kao i drugim poslušanjima. Manastir se pored ulaznica izdržava i prilozima dobrotvora, tako da su u toku radovi na njegovoj obnovi.

Volga je u svojoj prošlosti, upravo, na ovom mestu dva puta menjala svoj vodotok. Prvi put spajajući se sa Žutim jezerom, kada je deo manastira bio poplavljen a vlaga zahvatila temelje i stubove glavnog hrama čiji se tragovi i danas vide. Potom je reka vraćena u svoje korito, ali zidovi i dalje vlaže pa su preduzeti neophodni radovi na njihovoj hidroizolaciji.

Imali smo čast da razgovaramo sa igumanijom Mati Mihailom Orlovom.

Tu nadomak manastira slučajno smo sreli i upoznali ovog prolaznika od koga smo, upitavši ga za put do prodavnice, čuli i njegovu reakciju na zbivanja u našoj zemlji.

Žitelji živopisnog sela Makarijeva ponose se svojom istoimenom svetinjom i rado je molitveno pohode. U manastiru se svake nedelje i praznikom služi sveta liturgija koju pored turista pristiglih ovamo brodovima, poput nas, posećuju i meštani. Stanovnici ovog sela svoju egzistenciju ostvaruju baveći se stočarstvom, zemljoradnjom i zanatsko uslužnom delatnošću. Brojni domaći i strani putnici namernici,koji pohode veliku svetinju i istoimeno selo, rado kupuju sušenu ribu ispred manastira kao i ostale proizvode, što svakako za seljane predstavlja značajan izvor prihoda. Motor sa tri točka, premda davnašnje proizvodnje, dobro dođe kao prevozno sredstvo, pod uslovom da upali.

Ispred manastirskih zidina, u ne tako dalekoj prošlosti, održavao se znameniti Makarijev sajam rukotvorina zanatlija. U to vreme to je svakako bio jedan od najpoznatijih i najvažnijih sajmova u Istočnoj Evropi. Treba pomenuti da se od tih prihoda izdržavao manastir i njegovo bratstvo.

Na zidinama tvrđave, koje okružuju manastirski kompleks, nalaze se četiri okrugle kao i četiri pravougaone kule koje su služile kao kapije. Na njima su ostavljeni brojni otvori, koji su korišćeni kao postolja za topove pri destruktivnim ratnim najezdama. U zidovima pravljeni su posebni lukovi, kao i borbeni tuneli i prolazi pokriveni drvenim daščicama (šindrom). Recimo i to, da su zidine manastira visoke 8 a široke 2,5 metra.

Još je Pol Valeri govorio da na putovanju obično tražimo tuđa lica i nove predele da bismo iz njih kao iz razasutih slova složili isti odgovor na uvek ista pitanja.

Ako su pustolovine znatiželjnog duha smislene, za ovu posetu manastiru, ispunjeni uzvišenim duhovnim nadahnućem, bez preterivanja možemo reći da nam je priuštila blistanje smisla. To potvrđuje i lepotnost ovih svekolikih boja podnebesja, čijim čarima se prepuštamo, očekujući da će oplemeniti osećanja i život učiniti lepšim. Uostalom, jedan mudrac, kao da je ovim prizorima bio inspirisan, rekao je: «kad gledam lepu prirodu i slušam finu muziku, moje brige dobiju krila i odlete».

Tek kad čovek prestane da putuje, i kad može samo da prati odlaske i povratke drugih, i kad nauči da pažljivo sluša njihove utiske, tek tada mu se otkriva pravo značenje i smisao puteva i putovanja.